قوانین و مقرارت غذای حلال

قوانین و مقررات غذای حلال

نوع غذای مصرفی برای همه انسانها دارای اهمیت می­باشد. در هر دین و فرهنگی نسبت به غذاهایی که مصرف می­شود، حساسیت­ها و محدودیت­هایی دیده می­شود. در دین اسلام مواد غذایی که حلال باشند مجاز هستند همچنین یهودیان، هندوها و بودایی­ها قوانین خاص خود در مصرف غذا دارند. و داشتن منشا گیاهی غذاها برای گیاهخواران دارای اهمیت است.

از آنجایی که اسلام با نگاه جامع خود تعالی زندگی دنیوی انسانی را نیز در دستور کار خود دا؛ لذا برای زندگی شخصی وی، از جمله در مواردی چون خوردن و آشامیدن تعالیم و دستورالعمل های روشنی قرار داده است. اسلام از مسلمانان می خواهد تا آداب و قواعد را در مورد غذا ، نوشیدن و ذبح حیوانات رعایت نمایند. اصول مربوط به غذای حلال در اینجا ذکر می­گردد.

یازده اصل پذیرفته شده مربوط به حلال و حرام در اسلام به عنوان راهنمای مسلمانان عبارتند از:

  1. اصل اساسی این است که استفاده از هر آنچه خداوند آفریده حلال می­باشد، به استثناء چند مورد که بطور خاص ممنوع شده­اند.
  2. حلال یا حرام کردن فقط در اختیار خداوند است. هیچ انسانی هر چند متدین یا قدرتمند باشد نمی­تواند دست به تغییر حکم آن­ها بزند.
  3. ممنوع کردن آنچه حلال شده است و حلال نمودن آنچه که از آن منع شده مانند قایل شدن شریک برای خداوند است.
  4. حکمت اصلی برای ممنوعیت و حرام بودن چیزی در اسلام، ناپاکی و مضر بودن آن است. فرد مسلمان الزامی به پرسیدن این موضوع ندارد که چرا و چگونه چیزی را که خداوند منع نموده است ناپاک یا مضر است. دلایل آن ممکن است آشکار و یا نهان باشد.
  5.  آنچه حلال شده است کافی است و آنچه از آن منع شده است زائد است. داوند تنها از آنچه که غیرضروری و زائد است منع نموده است و در عین حال به جای آنها آنچه را که بهتر است جایگزین کرده است.
  6.  هر آنچه که موجب “ممنوع شدن”می­شود، فی نفسه ممنوع است. اگر چیزی منع شده باشد، هر چه که منجر به آن می­شود نیز غیرمجاز است.
  7.  حلال جلوه دادن آنچه که حرام شده است نیز حرام است. قانونی و مجاز دانستن چیزی را که خداوند از آن منع کرده با دلایل غیرموجه غیر قانونی است.
  8. نیت خوب آنچه را که غیرمجاز است نمی­تواند قابل قبول کند. هر گاه عمل مجاز یک فرد مومن با نیت خوب همراه شود، عمل وی عبادت محسوب می­گردد. در مورد حرام، هر چقدر نیت خیر باشد و هدف شریف و والا باشد، حرام باقی می­ماند. اسلام استفاده از ابزار حرام را حتی برای رسیدن به هدف والا و ستودنی مورد تایید قرار نمی­دهد. در واقع، اسلام نه تنها بر شریف بودن هدف، بلکه بر انتخاب ابزار مناسب برای نیل به هدف نیز تاکید می­نماید.
  9. بهتر است از آنچه مورد شک و تردید است، اجتناب نمائیم. بین چیزهایی که به روشنی مجاز و قانونی است و آنچه که به روشنی و وضوح غیرمجاز و غیرقانونی است مواردی وجود دارد، که مردم از حلال یا حرام بودن آن­ها آگاهی ندارند. اجتناب از آنچه مورد شک و تردید است پرهیزکاری محسوب می­شود.
  10. همه افراد از موارد حرام بطور یکسان منع گردیده­اند. قوانین اسلام برای تمامی نژادها، فرقه­ها و جنس­ها بطور یکسان قابل اعمال است. هیچ رفتار متفاوت و ممتاز یا هیچ طبقه برتری وجود ندارد.
  11.  در زمان اضطرار موارد استثنا نیز وجود دارد. تعداد موارد ممنوع شده در اسلام بسیار محدود است، اما تاکید زیادی بر رعایت این موارد شده است. در عین حال، اسلام نسبت به مقتضیات زندگی، اهمیت موارد مذکور و میزان توانایی و ظرفیت انسان برای رویارویی با آنها بی اعتناء نیست.

 موارد حلال و حرام

قوانین غذای اسلامی از منابع زیر استنتاج می­شوند:

۱) آیات قرآن

۲) حدیث و شرح

۳) تفسیر علمای مسلمان

بطورکلی، همه چیز برای استفاده و بهره­مند شدن انسان مجاز دانسته شده است. هیچ چیز ممنوع نشده مگر آنچه که ممنوعیت آن بطور صریع بوسیله آیات قرآن و یا در احادیث موثق درخصوص سنت پیامبر آورده شده است. قرآن مشخصا توصیه به خوردن چیزهای پاک می کند. چیزهای حلال و حرام در آیات زیر شرح داده شده­اند:

سوره: ۱۶(النحل) , آیه: ۱۱۴

پس از آنچه خدا شما را روزى کرده است حلال [وپاکیزه] بخورید و نعمت خدا را اگر تنها او را مى­پرستید شکر گزارید

سوره: ۶ (الأنعام), آیه: ۱۴۵

بگو در آنچه به من وحى شده است بر خورنده­اى که آن را مى خورد هیچ حرامى نمى­یابم مگر آنکه مردار یا خون ریخته یا گوشت خوک باشد که اینها همه پلیدند یا [قربانیى که] از روى نافرمانى [به هنگام ذبح] نام غیر خدا بر آن برده شده باشد پس کسى که بدون سرکشى و زیاده خواهى [به خوردن آنها] ناچار گردد قطعا پروردگار تو آمرزنده مهربان است

سوره: ۱۶(النحل) , آیه: ۱۱۵

جز این نیست که [خدا] مردار و خون و گوشت خوک و آنچه را که نام غیر خدا بر آن برده شده حرام گردانیده است [با این همه] هر کس که [به خوردن آنها] ناگزیر شود و سرکش و زیاده خواه نباشد قطعا خدا آمرزنده مهربان است

سوره: ۱۶ (النحل), آیه: ۱۱۶

و براى آنچه زبان شما به دروغ مى پردازد مگویید این حلال است و آن حرام تا بر خدا دروغ بندید زیرا کسانى که بر خدا دروغ مى­بندند رستگار نمى­شوند

سوره: ۵ (المائده), آیه: ۳

بر شما حرام شده است مردار و خون و گوشت خوک و آنچه به نام غیر خدا کشته شده باشد و [حیوان حلال گوشت] خفه شده و به چوب مرده و از بلندى افتاده و به ضرب شاخ مرده و آنچه درنده از آن خورده باشد مگر آنچه را [که زنده دریافته و خود] سر ببرید و [همچنین] آنچه براى بتان سربریده شده و [نیز] قسمت کردن شما [چیزى را] به وسیله تیرهاى قرعه این [کارها همه] نافرمانى [خدا]ست امروز کسانى که کافر شده­اند از [کارشکنى در] دین شما نومید گردیده­اند پس از ایشان مترسید و از من بترسید امروز دین شما را برایتان کامل و نعمت خود را بر شما تمام گردانیدم و اسلام را براى شما [به عنوان] آیینى برگزیدم و هر کس دچار گرسنگى شود بى آنکه به گناه متمایل باشد [اگر از آنچه منع شده است بخورد] بى تردید خدا آمرزنده مهربان است

سوره: ۵ (المائده), آیه: ۴

از تو مى­پرسند چه چیزى براى آنان حلال شده است بگو چیزهاى پاکیزه براى شما حلال گردیده و [نیز صید] حیوانات شکارگر که شما به عنوان مربیان سگ­هاى شکارى از آنچه خدایتان آموخته به آنها تعلیم داده اید [براى شما حلال شده است] پس از آنچه آنها براى شما گرفته و نگاه داشته اند بخورید و نام خدا را بر آن ببرید و پرواى خدا بدارید که خدا زودشمار است

سوره: ۶ (الأنعام), آیه: ۱۱۸

پس اگر به آیات او ایمان دارید از آنچه نام خدا [به هنگام ذبح] بر آن برده شده است بخورید

سوره: ۶(الأنعام) , آیه: ۱۱۹

و شما را چه شده است که از آنچه نام خدا بر آن برده شده است نمى­خورید با اینکه [خدا] آنچه را بر شما حرام کرده جز آنچه بدان ناچار شده­اید براى شما به تفصیل بیان نموده است و به راستى بسیارى [از مردم دیگران را] از روى نادانى با هوس­هاى خود گمراه مى­کنند آرى پروردگار تو به [حال] تجاوزکاران داناتر است

سوره: ۶ (الأنعام), آیه: ۱۲۱

و از آنچه نام خدا بر آن برده نشده است مخورید چرا که آن قطعا نافرمانى است و در قیقت شیطان­ها به دوستان خود وسوسه مى­کنند تا با شما ستیزه نمایند و اگر اطاعتشان کنید قطعا شما هم مشرکید

سوره: ۵ (المائده), آیه: ۸۷

اى کسانى که ایمان آورده­اید چیزهاى پاکیزه­اى را که خدا براى [استفاده] شما حلال کرده حرام مشمارید و از حد مگذرید که خدا از حدگذرندگان را دوست نمى­دارد

سوره: ۵ (المائده), آیه: ۸۸

و از آنچه خداوند روزى شما گردانیده حلال و پاکیزه را بخورید و از آن خدایى که بدو ایمان دارید پروا دارید

سوره: ۵ (المائده), آیه: ۹۰

اى کسانى که ایمان آورده­اید شراب و قمار و بتها و تیرهاى قرعه پلیدند [و] از عمل شیطانند پس از آنها دورى گزینید باشد که رستگار شوید

سوره: ۵ (المائده), آیه: ۹۶

صید دریا و ماکولات آن براى شما حلال شده است تا براى شما و مسافران بهره­اى باشد و[لى] صید بیابان مادام که محرم مى­باشید بر شما حرام گردیده است و از خدایى که نزد او محشور مى­شوید پروا دارید

سوره: ۱۰ (یونس), آیه: ۵۹

بگو به من خبر دهید آنچه از روزى که خدا براى شما فرود آورده [چرا] بخشى از آن را حرام و [بخشى را] حلال گردانیده­اید بگو آیا خدا به شما اجازه داده یا بر خدا دروغ مى­بندید

سوره: ۱۶ (النحل), آیه: ۱۴

و اوست کسى که دریا را مسخر گردانید تا از آن گوشت تازه بخورید و پیرایه اى که آن را مى­پوشید از آن بیرون آورید و کشتی­ها را در آن شکافنده [آب] مى بینى و تا از فضل او بجویید و باشد که شما شکر گزارید

سوره: ۷ (الأعراف), آیه: ۳۱

اى فرزندان آدم جامه خود را در هر نمازى برگیرید و بخورید و بیاشامید و[لى] زیاده روى مکنید که او اسرافکاران را دوست نمى­دارد

سوره: ۲۳ (المؤمنون), آیه: ۵۱

اى پیامبران از چیزهاى پاکیزه بخورید و کار شایسته کنید که من به آنچه انجام مى­دهید دانایم

سوره: ۲ (البقره), آیه: ۱۶۸

اى مردم از آنچه در زمین است حلال و پاکیزه را بخورید و از گام­هاى شیطان پیروى مکنید که او دشمن آشکار شماست

سوره: ۴۰ (غافر), آیه: ۷۹

خدا [همان] کسى است که چهارپایان را براى شما پدید آورد تا از برخى از آنها سوارى گیرید و از برخى از آنها بخورید.

بر این اساس، کلیه غذاهای پاک و تمیز برای مصرف مسلمانان حلال است غیر از گروه­های غذایی زیر و همچنین هر محصولی که از آنان مشتق شده و یا به آنها آلوده شده باشد:

  • مردار یا حیوان مرده
  •  خون جاری و منعقد شده
  • خوک و کلیه محصولات فرعی بدست آمده از آن
  • حیواناتی که هنگام ذبح آنها نام خداوند ذکر نشده باشد
  •  هنگامی که کشتار حیوانات به گونه­ای است که مانع خروج کامل خون از بدن شود
  • حیواناتی که با نامی غیر از نام خداوند کشتار شده باشند
  • همه انواع مواد سکرآور و موادی که انسان را از حالت طبیعی خارج می کند شامل الکل و مواد مخدر
  •  حیوانات گوشتخوار دارای دندان نیش، نظیر شیرها، سگ ها، گرگها یا ببرها
  • پرندگان دارای چنگالهای تیز (پرندگان شکاری)، نظیر باز، عقاب، جغد و کرکس
  •  حیوانات خشکی زی نظیر قورباغه و مار

 اساس ممنوع بودن بعضی از غذاها

در شریعت اسلام، الله خداوند قادر متعال است. او شریکی ندارد. اولین شرط مسلمان بودن اقرار به وحدانیت خداوند است. بنابراین همه باید مطیع امر پروردگار باشند. مخالفتی با این حقیقت وجود ندارد و توضیحی در این خصوص لازم نیست. اساس ممنوعیت گروه غذایی فوق الذکر صرفا ًو اکیدا ًبراساس دستور قرآن کریم است. از آن جایی که عقل و علم به همه ی رازهای آفرینش احاطه ندارد، ممکن است حکمت برخی از رهنمودهای اسلام برای دانش امروز مجهول باشد، ولی این به معنای بی ‏دلیل بودن آن رهنمودها نیست؛ چنان چه فلسفه­ی تعدادی از احکام اسلام در گذشته ناشناخته بود و امروز، علم به راز آن ها پی برده است.